دانستنی های طرح و اجرای دودکش (قسمت اول - مفاهیم و تعاریف)

۹ آذر ۱۳۹۶
(رای شما: 0)
بروز شده در۱۳۹۷/۲/۲۵

هوای تازه به عنوان یکی از سه عامل مهم احتراق در ساختمان مورد استفاده قرار می گیرد و در نتیجه این فرایند، گازهای حاصله که آلاینده های هوا محسوب می شوند بایستی از ساختمان خارج شده و باد می تواند در انتشار آلاینده ها نقش مهمی ایفا کند. بنابراین در صورتی که سیستم خروج این گازها از ساختمان خوب طراحی نشود، آلودگی ها از منابعی در نزدیکی و خارج ساختمان (به عنوان مثال اگزوز خودرو) و یا از خود ساختمان (به عنوان مثال، بخارهای خروجی هود آزمایشگاه) می تواند در داخل ساختمان پخش گردد. بنابراین لازم است تا مبحث دودکش به طور دقیق مورد مطالعه قرار گیرد. بنابراین در این نوشتار نحوه طراحی دودکش هایی مورد بررسی قرار می گیرد که محصولات احتراق تولید شده توسط هر گونه کوره یا یک دیگ یا کوره زباله سوز  که دارای مشغل می باشند را تخلیه می کند. 
در ادامه برای آشنایی بیشتر با دودکش، به تعریف عبارات و اصطلاحات رایج در این مبحث، پرداخته شده است. 

 تعاریف مربوط به دودکش ها
مکش  : مقدار فشار استاتیکی منفی نسبت به فشار اتمسفر می باشد، بنابراین مکش مثبت معادل فشار استاتیک منفی است.
محصولات احتراق :  مخلوط گازی شکلی است که از تجهیزاتی مانند دیگ خارج می شود و توسط دودکش یا سیستم تخلیه  انتقال پیدا می کند.
دمپر :وسیله ای است که مقدار جریان هوا را با فرمان دستی و یا خودکار تنظیم می کند.
کلاهک :وسیله ای است که بروی لوله رابط دودکش یا در محل خروج دود از دستگاه گازسوز به دلایل زیر نصب می شود :
الف: در صورت نبودن مکش یا مسدود بودن دودکش یا پس زدن دود، خروج دود امکان پذیر باشد.
ب: در صورت مکش اضافی دودکش کلاهک مقداری هوای اضافی به داخل دودکش وارد می کند تا هوای دودکش را متعادل سازد.
برای جلوگیری از ورود باران به دودکش که منجر به خوردگی در فلز دودکش می شود نیز روی دودکش کلاهک نصب می شود. چون باران همواره در جهت قایم نمی بارد و اغلب بارش تحت یک زاویه صورت می گیرد و یا گاهی باران های شدید با وزش باد توام هستند، لذا نوع کلاهک در جلوگیری از ورود باران تاثیر دارد. به طور مثال کلاهک مخروطی نمی تواند جلوی ورود باران را بگیرد. شکل (1) چند نمونه کلاهک را نشان می دهد.
 چند نمونه کلاهک مورد استفاده روی دودکش

شکل 1 : چند نمونه کلاهک مورد استفاده روی دودکش


وظیفه جانبی کلاهک دودکش این است که جلوی لانه‌گذاری پرندگان و دیگر جانوران را بر روی دودکش می‌گیرد. پرندگان و جانوران دیگر از گرمای دودکش لذت می‌برند و ممکن است با لانه خود آن را مسدود نمایند و در واقع کلاهک به دور نگه داشتن آن ها کمک می‌کند. 
معروف‌ترین نوع کلاهک، نوع H است. کلاهک به شکل H، نوعی سرپوش است که از جنس لوله دودکش ساخته شده است و شبیه حرف انگلیسی H می‌باشد. استفاده از این کلاهک، یک روش قدیمی است که به وسیله آن مکش را در شرایطی که بادهای شدید و یا آشفتگی جریان باعث مکش رو به پایین و جریان برگشتی می‌شود حفظ می‌کند. با وجود این که کلاهک H دارای مزیت زیادی نسبت به بیشتر کلاهک‌های افزایش دهنده مکش  است، به دلیل ظاهر حجیم از محبوبیت آن کاسته شد، ولی با توجه به کارکرد مناسب آن در کاهش مصرف انرژی کاربرد آن توصیه می شود. لازم به ذکر است که کلاهک H به جای افزایش مکش، آن را پایدار می‌کند.
کلاهک‌های افزایش دهنده مکش براساس اثر ونتوری  کار می‌کنند، به این معنی که مساله مکش رو به پایین را به وسیله افزایش مکش رو به بالا به یک میزان ثابت حل می‌کنند که باعث افزایش مصرف سوخت می‌شود. در صورتی که در یک ساختمان مشکل مکش مشاهده شود، می‌توان از کلاهک‌های افزایش دهنده مکش و یا کلاهک‌های دودکش خلاء کننده  که از باد برای افزایش مکش بهره می برند، استفاده کرد، ولی باید توجه داشت که این وسایل باعث افزایش مصرف انرژی می‌شوند.


کلاهک تعدیل: وسیله ای که روی لوله رابط دودکش در محلی بلافاصله پس از دستگاه گازسوز قرار داده می شود و جزئی از این لوله به شمار می آید. این وسیله ممکن است درون خود دستگاه نیز تعبیه شده باشد. دلایلی که در ذیل به آن اشاره شده است از جمله مواردی است که موجب استفاده از کلاهک تعدیل می شود.

  • در صورت نبود مکش، مسدود بودن دودکش یا پس زدن دود، خروج دود از دهانه باز آن امکان پذیر می شود.
  • در صورت مکش اضافی دودکش، مقداری هوای اضافی به داخل دودکش وارد می کند و ضمن رقیق کردن آن جریان دود را در داخل دودکش متعادل می سازد.
  • مانع ورود پس جریان به دستگاه گازسوز می گردد.
  • اثر تغییرات ایجاد شده در جریان دودکش را بر کار دستگاه گازسوز خنثی می نماید.

لازم به ذکر است سیستم دودکش باید از نقطه اتصال به دستگاه یا کلاهک تعادل تا انتهای آن در خارج از ساختمان، به صورت یک سیستم به هم پیوسته و درزبندی شده باشد و از هیچ نقطه آن گازهای حاصل از احتراق به داخل فضاهای ساختمان نشت نکند.
تنظیم کننده مکش :وسیله ای است که درون لوله رابط یا کلاهک دودکش نصب می کنند و با وارد کردن مقدار هوا به آن مکش دودکش را به طور خودکار تنظیم و جریان آشفته داخل دودکش را به جریان آرام تبدیل می کند در نتیجه سر و صدا را کاهش می دهد. علاوه بر این هنگامی که در داخل دیگ پرجینگ (انفجار در اثر نسبت سوخت به هوای نامناسب) اتفاق می افتد تنظیم‌کننده مکش اجازه خروج دود با سرعت از دودکش را نمی دهد و برای جلوگیری از آسیب دیدن دودکش، مقداری از دود حاصله را وارد محیط می کند. این وسیله معمولا در سیستم هایی که سرعت دود و حجم دود خروجی زیاد می باشد نصب می شود و باید در فاصله افقی نصب شود و رویش به سمت دیوار باشد. در شکل (2) یک وسیله تنظیم‌کننده مکش دودکش نشان داده شده است.
دودکش با دمای پایین: دودکشی که برای انتقال گازهای حاصل از دستگاه با سوخت مایع یا گاز، با دمای حداکثر ۵٣٨ درجه سانتیگراد (١٠٠ درجه فارنهایت)، در شرایط عادی کار دستگاه، طراحی و آزمایش شده باشد. اندازه گیری دما در نقطه خروج از دستگاه صورت می گیرد.

     تنظیم کننده مکش دودکش

شکل 2:  تنظیم‌کننده مکش دودکش 

دودکش یک جداره: لوله ای فلزی که از ورق فولاد گالوانیزه با حداقل ضخامت یک میلیمتر و یا ورق فولادی سیاه با حداقل ضخامت 5/1 میلیمتر ساخته شده است.
دودکش دو جداره: دو دوکش یک جداره که با فاصله حداقل ٢۵ میلیمتر در داخل هم قرارگرفته و به صورت هم محور می باشند.
لوله رابط دودکش: لوله ای که گازهای حاصل از احتراق را، از یک دستگاه با سوخت مایع یا گاز، به دودکش قائم منتقل کند این قسمت از دودکش معمولاً نسبت به سطح افقی شیبدار است (شیب آن حداقل دو درصد و از سمت دودکش قائم به سمت دستگاه می باشد) و دارای مشخصات زیر است:

  • تمامی لوله ها باید در دسترس باشد تا در هنگام تعمیر مشکلی ایجاد نشود .
  • در مقابل ضربات فیزیکی محافظت شود .
  • هیچ مانعی در داخل دودکش نصب نشود .
  • لوله رابط تا حد ممکن کوتاه و مستقیم باشد و از ایجاد زانوهای کوتاه و خم‌های تند که ممکن است موجب اختلال در جریان دود شود، پرهیز گردد.
  • قطر لوله رابط دودکش باید حداقل برابر قطر دهانه خروجی دستگاه و یا کلاهک تعادل آن باشد.
  • لوله رابط دودکش باید با بست و تکیه‌گاه مناسب، برای وزن و دمای آن، به اجزای ساختمان ثابت و مهار گردد.
  • لوله رابط دودکش باید از ورق فولادی ساخته شود و برای اتصال قطعات و تقویت آن از پروفیل‌های فولادی استفاده گردد.
  • جنس لوله رابط دودکش با دمای پایین باید ورق‌ فولادی گالوانیزه باشد.

ضخامت ورق فولادی گالوانیزه مربوط به لوله رابط دودکش با دمای پایین، نباید از اعداد داده شده در جدول (1) کم‌تر باشد. 

جدول 1: حداقل ضخامت ورق فولادی گالوانیزه مربوط به لوله رابط دودکش با دمای پایین

 

منبع :

کارگشا، سامانه جامع صنعت ساختمان

مطالب مرتبط:

نقشه های اجرایی گرمایش و موتورخانه

هندبوک طراحی دودکش 

استاندارد NFPA 211 برای طراحی دودکش

user photo

علیرضا اعتماد

دیدگاه ها

اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کند…